Мойын аймағындағы кішкентай тығыздалуды көптеген адамдар кездейсоқ байқайды – айна алдында немесе фотосуретте. Көбінесе оны «қалқанша безіне» жатқызып, дәрігерге қаралуға себеп деп санамайды. Алайда, бұл көбінесе қалқанша безінің қатерлі ісігін қоса алғанда, ауруларды кеш диагностикалауға апаратын жолдың бастауы болып табылады.
Сирек кездесетін, бірақ жиі анықталатын ауру
Қалқанша безінің қатерлі ісігі онкологияның салыстырмалы түрде сирек кездесетін түрлеріне жатады, алайда соңғы онжылдықтарда оның Қазақстанды қоса алғанда, бүкіл әлемде анықталуы тұрақты түрде өсіп келеді. Онкологиялық статистикаға сәйкес, соңғы 30 жылда елде бұл аурудың диагностикасының жиілігі шамамен үш есе артты. Бұл аурудың нақты өсуімен ғана емес, сонымен қатар ерте диагностиканың дамуымен – УДЗ, жіңішке инелі биопсияны кеңінен қолданумен және түйінді түзілімдерге мұқият қараумен байланысты.
Неліктен әйелдер жиі ауырады?
Әйелдер қалқанша безі ауруларымен ерлерге қарағанда 3-5 есе жиі кездеседі. Олардың үлесіне қалқанша безі қатерлі ісігінің 70-80%-ы келеді. Мұндай гендерлік айырмашылық гормоналды факторлардың әсерімен – жыныстық жетілу, жүктілік, босану және менопауза кезеңдеріндегі эстроген деңгейінің ауытқуымен түсіндіріледі, бұл қалқанша безі тінінің өзгерістерге сезімталдығын арттырады.
«Ауырмаса – қауіпті емес пе?»
Дәл осы сенім жиі науқастарға қарсы жұмыс істейді. Мойынның түйіні немесе «ісігі» жылдар бойы ауыртпай, баяу өсіп, денсаулыққа әсер етпеуі мүмкін. Бұл жалған қауіпсіздік сезімін тудырып, дәрігерге қаралуды айларға, тіпті жылдарға шегереді.
Бұл ретте көптеген түйіндер шынымен де қатерсіз болып шығады. Бірақ бірқатар жағдайларда дәл осылай қатерлі ісіктің бастапқы сатысы көрінеді — және біреуін екіншісінен тексерусіз ажырату мүмкін емес. Сондықтан кез келген тығыздалулар, мойынның асимметриясы, оның көлемінің ұлғаюы немесе тығыз түзілімдердің пайда болуы дәрігерге уақтылы қаралуды талап етеді.
Қалқанша безі қайда орналасқан және неге ол соншалықты маңызды
Қалқанша безі мойынның алдыңғы бетінде орналасқан және пішіні бойынша көбелекке ұқсайды. Ол зат алмасуды, жүрек пен жүйке жүйесінің жұмысын, энергия деңгейін, репродуктивті функцияны және өсуді реттейтін гормондарды шығарады. Оның жұмысындағы елеусіз бұзылулар да өзін жақсы сезінуге — созылмалы шаршаудан салмақ пен көңіл-күйдің ауытқуына дейін әсер етуі мүмкін.
Қауіп факторлары
- бас пен мойын аймағының бұрын болған сәулеленуі;
- йодтың жетіспеушілігі немесе артық болуы;
- тұқым қуалайтын бейімділік және генетикалық синдромдар;
- әйел жынысы;
- 20 жасқа дейінгі және 50 жастан асқан жас.
Қалқанша безінің қатерлі ісігі айқын қауіп факторлары жоқ адамдарда да дамуы мүмкін екенін атап өткен жөн.
Назар аудармауға болмайтын симптомдар
Дәрігерге қаралуға себеп болатындар:
- мойын аймағындағы түйін немесе тығыздалу, әсіресе ол үлкейсе;
- дауыстың қарлығуы немесе өзгеруі;
- тамақта «түйін» сезімі;
- жұтынудың қиындауы;
- мойын лимфа түйіндерінің ұлғаюы;
- мойынның айқын асимметриясы.
Ауырсынудың болмауы мәселенің жоқтығын білдірмейді.
Қалқанша безінің түйіндерін қалай тексереді
Диагностика кезең-кезеңімен жүргізіледі. Ең алдымен ультрадыбыстық зерттеу тағайындалады. Күдікті белгілер болған жағдайда жіңішке инелі аспирациялық биопсия жасалады. Қандағы ТТГ деңгейін талдау бездің қызметін бағалауға көмектеседі, бірақ қатерлі ісікті анықтау үшін қолданылмайды. КТ немесе МРТ көрсеткіштер бойынша қолданылады. Онкомаркерлер көп жағдайда ақпараттық емес.
Әрқашан операция қажет пе?
Жоқ. Көптеген түйіндер хирургиялық араласуды қажет етпейді және динамикалық бақылауға жатады – жыл сайынғы тұрақты УДЗ және талдауларды бақылау. Операция тек расталған қатерлі үдеріс немесе күрделі клиникалық жағдайларда тағайындалады.
Неліктен болжам жиі қолайлы болады?
Қалқанша безінің ісіктерінің көпшілігі баяу өседі және емдеуге жақсы келеді. Диагнозға байланысты хирургиялық емдеу, радиойодтерапия және гормоналды терапия қолданылады. Уақытылы қаралған жағдайда пациенттер ұзақ жылдар бойы жоғары өмір сүру сапасын және белсенділігін сақтайды.
Есте сақтау маңыздысы не?
Мойындағы кішкентай «ісік» дүрбелеңге себеп емес, бірақ тексеруге жеткілікті негіз болып табылады. Қалқанша безінің түйіні – ағзада не болып жатқанын уақытында анықтауға мүмкіндік. Бүгінгі бір дәрігерге бару және қарапайым тексеру ертеңгі күрделі емдеудің алдын алуы мүмкін. Бұл жағдайдағы ең қауіптісі – диагноз емес, кешіктіру.
«Қалқанша безінің қатерлі ісігі ерте кезеңдерде айқын симптомдар бермейтіндігімен қауіпті. Пациенттер жиі мойындағы түйінмен жылдар бойы өмір сүреді, ауырсынуды сезінбейді және дәрігерге баруды кейінге қалдырады. Бірақ дәл уақытылы қаралу және қарапайым тексеру ауруды емдеу ең тиімді және болжам қолайлы болатын сатыда анықтауға мүмкіндік береді», – деп атап өтті ҚазОжРҒЗИ жақ-бет хирургиясы бөлімінің меңгерушісі Мұрат Қайбаров.
Материал ақпараттық-коммуникациялық науқан аясында дайындалды. Жаңалықтар мен пайдалы материалдарды біздің әлеуметтік желілерде қадағалаңыз: Telegram, Instagram, Facebook.
